بحران کمبود دارو در ایران، که سالها است بیماران مبتلا به بیماریهای خاص و صعبالعلاج را درگیر کرده، اکنون به حوزه سلامت روان نیز رسیده است. داروهای اعصاب و روان، از ضدافسردگیها و داروهای ضداضطراب گرفته تا داروهای کنترل اختلالات شدید روانی، به فهرست بلند اقلام کمیاب در داروخانههای ایران افزوده شدهاند، وضعیتی که روانپزشکان درباره پیامدهای آن هشدار میدهند و آن را تهدیدی جدی برای سلامت روان جامعه میدانند.
براساس اظهارات وحید شریعت، رئیس انجمن روانپزشکان ایران، کمبود داروهای حوزه روانپزشکی در ماههای اخیر تشدید شده و در مقایسه با گذشته ابعاد نگرانکنندهتری پیدا کرده است. او گفته است که بخشی از داروهای پرمصرف بیماران یا بهسختی یافت میشوند یا قیمتشان به میزان چشمگیری افزایش یافته است. به گفته او، مشکلات ارزی، اختلال در زنجیره تامین و دشواری واردات مواد اولیه از مهمترین دلایل شکلگیری این بحران است.
کارشناسان حوزه سلامت روان تاکید میکنند که برخلاف بسیاری از داروهای عمومی، قطع ناگهانی داروهای اعصاب و روان پیامدهای خطرناکی به همراه دارد. بازگشت افسردگی شدید، حملات اضطرابی، اختلال خواب، رفتارهای پرخاشگرانه و حتی افزایش احتمال آسیبزنی به خود، ازجمله تبعاتی است که پزشکان درباره آن هشدار میدهند.
کمبودی که سالها ادامه دارد
بحران کمبود داروهای اعصاب و روان در ایران پدیدهای تازه نیست. طی سالهای گذشته، انجمنهای داروسازان، روانپزشکان و حتی برخی مقامهای سازمان غذا و دارو بارها درمورد کمبود اقلام حیاتی در این حوزه هشدار دادهاند. از سال ۱۳۹۸ تاکنون، مشکلات مربوط به تامین ارز، تحریمها و دشواری واردات مواد اولیه بارها روند تولید و توزیع این داروها را مختل کرده است.
امین عینکچی، عضو هیئتمدیره انجمن داروخانهداران ایران، فروردینماه امسال از کمبود چندین داروی پرمصرف حوزه اعصاب و روان خبر داد. نام داروهایی مانند «کلونازپام»، «آسنترا»، «آلونتا» و برخی داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب طی سالهای اخیر بارها در فهرست اقلام کمیاب دارویی تکرار شده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
فعالان صنعت دارو میگویند تغییر سیاستهای ارزی و افزایش هزینههای تولید، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان داخلی وارد کرده است. برخی کارخانههای داروسازی اعلام کردهاند که بهرغم قیمتگذاری دستوری، هزینه مواد اولیه، بستهبندی و حملونقل چند برابر شده و ادامه تولید برخی داروها دیگر صرفه اقتصادی ندارد.
در همین حال، واردات داروهای خارجی نیز بهدلیل محدودیتهای ارزی و مشکلات نقلوانتقال مالی با مانع روبهرو شده است، مسئلهای که موجب شده دسترسی بیماران به برخی داروهای ساخت کارخانههای خارجی یا داروهای جایگزین دشوارتر شود.
افزایش اختلالات روانی و فشار بر بیماران
همزمان با بحران کمبود دارو، پزشکان و کارشناسان سلامت روان از افزایش نرخ ابتلا به اختلالات روانی در ایران خبر میدهند. به گفته آنان، پیامدهای اقتصادی ناشی از تورم و فقر، فشارهای اجتماعی، آثار روانی همهگیری کرونا، سرکوب اعتراضات و تنشهای ناشی از جنگ و بیثباتی، میزان ابتلا به اختلالات روانی را به شکل محسوسی افزایش داده است.
برخی آمارهای رسمی نشان میدهد نرخ اختلالات روانی در ایران از حدود ۲۳درصد به بیش از ۳۰ درصد رسیده است. در عین حال، برخی متخصصان حوزه روانپزشکی معتقدند میزان واقعی ابتلا حتی ممکن است بیش از ۴۰ درصد باشد.
در چنین شرایطی، دسترسی دشوارتر به داروهای اعصاب و روان نگرانیها را افزایش داده است. انجمن علمی روانپزشکان ایران تنها در فاصله سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱ بیش از ۹ نامه هشدارآمیز درباره پیامدهای کمبود داروهای روانپزشکی منتشر کرده و درباره تبعات جبرانناپذیر این بحران هشدار داده است.
روانپزشکان میگویند بسیاری از بیماران درصورت قطع درمان، نهتنها با بازگشت علائم بیماری روبهرو میشوند، بلکه توان اشتغال، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی آنان نیز بهشدت آسیب میبیند. این مسئله در نهایت فشار اقتصادی و روانی بیشتری بر خانوادهها تحمیل میکند.
گرانی دارو و خطر رهاسازی درمان
اما بحران تنها به کمبود محدود نمیشود. افزایش قیمت داروهای اعصاب و روان نیز به یکی از نگرانیهای اصلی بیماران بدل شده است. بسیاری از خانوادهها میگویند هزینه ماهانه داروهای روانپزشکی طی یک سال گذشته چند برابر شده و پوشش بیمهای نیز پاسخگوی این افزایش قیمت نیست.
در نتیجه، برخی بیماران ناچار شدهاند دوز مصرفی دارو را کاهش دهند یا درمانشان را نیمهکاره رها کنند، که پزشکان درباره عواقب آن هشدار میدهند. به گفته متخصصان، قطع خودسرانه داروهای اعصاب و روان ممکن است موجب تشدید افسردگی، اضطراب، حملات عصبیـاضطرابی و حتی بروز رفتارهای پرخطر شود.
فعالان حوزه دارو معتقدند برخلاف ادعای برخی مقامهای دولتی درباره نقش قاچاق داروخانهها در کمبود دارو، ریشه اصلی بحران به مشکلات نقدینگی و سیاستهای اقتصادی بازمیگردد. به گفته آنان، افزایش مالیات واردات مواد اولیه از یک درصد به ۹ درصد و تغییر تعرفههای گمرکی، فشار سنگینی بر صنعت دارو وارد کرده و بهطور مستقیم بر میزان تولید و توزیع داروهای حوزه روانپزشکی تاثیر گذاشته است.
کارشناسان سلامت روان هشدار میدهند که ادامه این وضعیت آثار اجتماعی گستردهای به همراه خواهد داشت. افزایش اضطراب عمومی، فرسودگی روانی جامعه و رشد مشکلات اقتصادی، نیاز به خدمات روانپزشکی را بیشتر کرده، اما همزمان دسترسی به دارو دشوارتر شده است.
به باور متخصصان، اگر سیاستگذاران حوزه سلامت برای تامین پایدار داروهای اعصاب و روان اقدام فوری نکنند، تبعات این بحران در ماههای آینده نهتنها در مراکز درمانی، که در خانوادهها و مناسبات اجتماعی ایران نیز آشکارتر خواهد شد؛ و این درحالی است که قربانیان خاموش این بحران، بیمارانیاند که زندگی روزمرهشان به مصرف منظم چند داروی ساده وابسته است.
